سد پرس ،محمدرضا نجفی، استادتمام برجسته ایرانی دانشگاه وسترن کانادا، در مقاله‌ای تحلیلی با زبانی ساده و علمی، مبانی فیزیکی شکل‌گیری پدیده النینو، پیوندهای دوردست جوی و تأثیرات محتمل آن بر بارش‌های ایران را تبیین کرد. وی با تأکید بر ماهیت غیرخطی و احتمالاتی این کلان‌پدیده اقیانوسی-جوی، به تصمیم‌گیران حوزه آب کشور هشدار داد که به جای اتکا به پیش‌بینی‌های فصلی، «مدیریت تطبیقی» و سناریومحور را برای کنترل توأمان ریسک سیلاب و خشکسالی‌های ساختاری در پیش بگیرند.
این مقاله را در ادامه بخوانید:
النینو فقط یک لکه آب گرم نیست، ماشینی پنهان که گرما را ذخیره می‌کند، منتظر محرک می‌ماند و الگوی آب‌وهوای جهان را جابه‌جا می‌کند، و اثرش شاید تا ایران هم برسد.
در سال ۱۹۸۲، یکی از قوی‌ترین النینوهای قرن بیستم در اقیانوس آرام استوایی در حال شکل‌گیری بود، و دانشمندان تقریباً آن را ندیدند. آن زمان شبکه‌ی اندازه‌گیری در سراسر اقیانوس آرام بسیار محدود بود، و بعضی داده‌ها آب‌هایی به‌شدت گرم را نشان می‌دادند که آن‌قدر غیرعادی بودند که ابتدا حتی در درستی‌شان تردید شد. آن غافلگیری بعدها به توسعه‌ی شبکه‌ای از شناورهای اقیانوسی در امتداد استوا کمک کرد؛ شبکه‌ای که امروز اجازه می‌دهد تغییرات اقیانوس آرام را نه فقط روی سطح، بلکه در عمق آن هم دنبال کنیم. چهارده سال بعد، وقتی النینوی عظیم سال‌های ۱۹۹۷ تا ۱۹۹۸ شکل گرفت، این‌بار دانشمندان می‌توانستند آن را تقریباً مرحله به مرحله تماشا کنند.
درس اصلی این داستان ساده است: النینو فقط گرم‌شدن آب نیست. اقیانوس ابتدا انرژی را ذخیره می‌کند، مدتی در یک حالت آماده باقی می‌ماند، یک محرک از راه می‌رسد، و سپس اقیانوس و جو شروع می‌کنند به تقویت متقابل یکدیگر. این یک سامانه‌ی جفت‌شده از اقیانوس و جو است؛ سامانه‌ای با حافظه، انرژی ذخیره‌شده، محرک، بازخورد و آستانه. در سال ۲۰۲۶، دوباره داریم این ماشین را در حال کار می‌بینیم. مرکز پیش‌بینی اقلیمی آمریکا در اوت اعلام کرد النینو در حال تقویت است و احتمال یک رخداد بسیار قوی در پاییز و زمستان سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ بالاست. این به‌معنی وقوع پیامدهای شدید در همه‌جا نیست، اما این دوره را به فرصتی کم‌نظیر برای دیدن عملکرد واقعی این سامانه تبدیل می‌کند.
اقیانوس آرام استوایی را مثل یک وان بسیار بزرگ در نظر بگیرید. حالا پنکه‌ای غول‌آسا بالای آن بگذارید که دائماً نقش بادهای تجاری را دارد. بادها آب گرم سطحی را از آمریکای جنوبی به سمت اندونزی می‌وزد. این پنکه تقریباً آب گرم را به سمت غرب می‌رانند. در نتیجه، آب گرم در غرب اقیانوس آرام، نزدیک اندونزی، انباشته می‌شود؛ درحالی‌که نزدیک آمریکای جنوبی، آب سردتر از لایه‌های زیرین راحت‌تر به سطح می‌آید. یعنی اقیانوس در زیر سطح، کاملاً «تراز» نیست. بخشی از آب گرم عملاً در غرب پس‌انداز شده است. اینجاست که یکی از تصورهای رایج درباره‌ی النینو اشتباه از آب درمی‌آید.
وقتی النینو شکل می‌گیرد، اقیانوس ناگهان حجم عظیمی گرما تولید نمی‌کند؛ بخش زیادی از آن گرما از قبل در سامانه وجود داشته است، فقط جای آن عوض می‌شود. پس به‌جای اینکه النینو را مثل «گرم‌کردن یک وان» تصور کنیم، بهتر است به جابه‌جایی آب گرم از یک سوی وان به سوی دیگر فکر کنیم. اما حتی این تصویر هم هنوز همه‌ی داستان را نمی‌گوید: اقیانوس می‌تواند ماه‌ها پیش از آنکه گرمایش شدید روی سطح دیده شود، در حال آماده‌شدن باشد.
