تاریخ : پنج شنبه, ۳۱ خرداد , ۱۴۰۳ Thursday, 20 June , 2024
1

۴ کشور موفق در زمینه تجدید ساختار صنعت برق چه مسیری را طی کردند؟

  • کد خبر : 10246
  • 30 مهر 1402 - 15:27
۴ کشور موفق در زمینه تجدید ساختار صنعت برق چه مسیری را طی کردند؟
مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی ضمن ارائه راهکار‌هایی برای عبور از مسئله ناترازی برق به مطالعه تجارب کشور‌های بریتانیا، روسیه، ژاپن و کره جنوبی که در زمینه تجدید ساختار در صنعت برق موفق بوده‌اند پرداخته است.

به گزارش پایگاه خبری سد ها و نیروگاه های ایران (سد پرس )،با شروع دهه ۱۳۸۰ و رشد شتابان مصرف برق، اولین گام‌ها برای تجدید ساختار در صنعت برق با هدف اصلاح ساختار‌ها، حذف انحصار، ایجاد رقابت و به تبع آن افزایش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی شکل گرفت، اما با گذشت بیش از دو دهه، مشکلات این صنعت راهبردی هر روز بیشتر نمایان شد. واقعیت این است که ساختار فعلی صنعت برق به خاطر مشکلاتی از قبیل سازوکار ناکارآمد، قیمت‌گذاری برق، عدم شفافیت در ساختار‌های اقتصادی و عدم ایجاد فضای رقابتی، نتوانسته است زمینه سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را فراهم کند و در نتیجه باعث پیشی گرفتن تقاضای برق از تولید آن به خصوص در فصول گرم سال شده است. بر این اساس رفع بسیاری از چالش‌های فعلی صنعت برق مستلزم اصلاح ساختار این صنعت است. مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی ضمن ارائه راهکار‌هایی برای عبور از این وضعیت به مطالعه تجارب کشور‌های بریتانیا، روسیه، ژاپن و کره جنوبی که در زمینه تجدید ساختار در صنعت برق موفق بوده‌اند پرداخته است.

تجدید ساختار، در واقع جداسازی بخش رقابتی (تولید و خرده فروشی) از بخش انحصاری (انتقال و توزیع) است که به دنبال کاهش تصدی‌گری دولت در صنعت برق با هدف تقویت جایگاه بخش خصوصی و شکوفایی اقتصادی است.

یافته‌ها نشان می‌دهد عدم اجرای صحیح جداسازی بخش رقابتی از بخش انحصاری و به عبارتی تجدید ساختار ناقص و همچنین شکل‌گیری صحیح نهاد‌های مدیریتی و نظارتی مانند تنظیم‌گر مستقل در پیدایش مشکلات صنعت برق و نرسیدن به نتایج پیش‌بینی شده بسیار تاثیرگذار است.

 

یافته‌های کلیدی در مسیر کشور‌های موفق

بیشتر بازار‌های برق جهان براساس ساختار مبادلات برق به «بازار متمرکز» و «بازار غیر متمرکز» تقسیم بندی می‌شوند. بازار غیرمتمرکز مبتنی بر قرارداد‌های دوجانبه است. خریداران و فروشندگان می‌توانند مستقیماً قرارداد بسته و مشخصات قراردادی خود را به بهره‌بردار سیستم ارسال کنند. بهره‌بردار سیستم نیز با توجه به نیاز مشتریان، روند تسویه بازار را انجام و قیمت بازار را تعیین و اعلام می‌کند که هر تولیدکننده باید چه مقدار برق تولید کند؟ همچنین بازار‌ها بر اساس سطح رقابت از انحصار کامل تا رقابت کامل قابل دسته‌بندی هستند.

بریتانیا

بریتانیا یکی از کشور‌هایی است که اغلب به عنوان نمونه موفق ساختار صنعت برق مطرح می‌شود. بازار برق بریتانیا سه مرحله اصلاحی مهم را تجربه کرده است که به ترتیب شامل معرفی بازار متمرکز مبتنی بر سیستم حوضچه در انگلستان و ولز، اجرای ترتیبات جدید تجارت برق و اجرای اصلاح بازار برق به هدف پرداختن به چالش‌های نوظهور جدید در کربن زدایی از تولید برق هستند.

روسیه

کشور روسیه را نیز می‌توان به عنوان یکی از کشور‌هایی در نظر گرفت که از لحاظ برخورداری از منابع طبیعی انرژی و نقش زیاد دولت در بازار دارای تشابه قابل توجهی با ایران بوده و تجدید ساختار صنعت برق را با درجه قابل قبولی از موفقیت به سرانجام رسانده است. تجدید ساختار در صنعت برق روسیه با خصوصی سازی شرکت‌های برق منطقه‌ای آغاز و یک بازار عمده‌فروشی منطقه‌ای راه‌اندازی شد که البته در این بازار نیز قیمت‌ها به طور کامل توسط دولت تنظیم می‌شد.

در مرحله بعد شرکت‌های یکپارچه به شرکت‌های مستقل تولید، انتقال، توزیع و عرضه تفکیک شد. بازار عمده فروشی برق با ایجاد رقابت مابین شرکت‌های تولیدکننده به یک بازار رقابتی تبدیل و قیمت‌های برق به تدریج آزاد شد. به طوری که در حال حاضر فقط بخشی از فروش برق با نرخ‌های دستوری است.

 

ژاپن

تجدید ساختار در صنعت برق ژاپن تا حدودی با روندی معکوس در قیاس با کشور‌های بریتانیا و روسیه آغاز شد. در دو کشور مذکور اصلاحات از بالای زنجیره یعنی از ایجاد رقابت در بخش تولید آغاز شد و کم کم به بخش خرده فروشی رسید، اما در کشور ژاپن آزادسازی از بخش خرده فروشی و با یک روند ملایم شروع شد.

سپس مشارکت در بخش خرده فروشی و همچنین رقابت در تولید به طور کلی آزاد شد و در نهایت به سمت جداسازی انتقال و توزیع از مدیریت یکپارچه حرکت کرد. این مسئله گواه بر این است که هر کشوری با توجه به مشخصه‌های سیاسی فرهنگی و اقتصادی و همچنین ویژگی‌های صنعت برق خود می‌تواند از روش منحصر به فردی استفاده کند که کلیت همه آن‌ها مشابه، اما مسیر پیاده سازی متفاوت است.

کره جنوبی

تجدید ساختار در کره جنوبی با درجه‌ای از عدم کامیابی درس‌هایی ارزشمند را ارائه می‌دهد. به دنبال روند تجدید ساختار که در سرتاسر جهان شروع شده بود بحث در مورد این موضوع در کره جنوبی نیز شکل گرفت، اما در همان قدم‌های ابتدایی از روند تجدید ساختار، به دلیل اختلافات گروه‌های رقیب و همچنین اعتراضات اتحادیه کارگری به خاطر روند خصوصی‌سازی، تجدید ساختار مطابق با طرح اولیه پیش نرفت و بازسازی در مرحله رقابت در تولید متوقف شد و سایر بخش‌های انتقال توزیع و خرده فروشی مانند قبل به صورت انحصاری باقی ماند. این عدم موفقیت، نشان دهنده لزوم یک نگاه ملی به مقوله تجدید ساختار است.

 

راهکار چیست؟

یافته‌ها نشان می‌دهد برای جلوگیری از انحصار در بخش تولید باید در واگذاری نیروگاه‌ها به چند شرکت محدود خودداری کرد. همچنین برای ایجاد انگیزه برای سرمایه‌گذار در راستای افزایش ظرفیت تولید باید به ارائه راهکار‌ها و برنامه‌هایی به منظور گسترش روش‌های تأمین مالی پرداخته شود. برای افزایش تولید برق از منابع انرژی غیرفسیلی و همچنین بهبود بازدهی نیروگاه‌ها نیز باید به حذف تدریجی قیمت گذاری برق در طول زنجیره تولید انتقال و توزیع برق و انتقال تمام یارانه‌ها به انتهای زنجیره مبادرت شود.از طرفی به منظور کاهش شدت مصرف انرژی و جلوگیری از تشدید ناترازی باید برنامه‌های مدیریت سمت تقاضا توسعه یابد. از این رو برای افزایش مشارکت مشترکان برق در این دسته از برنامه‌ها باید زمینه ورود شرکت‌های خرده فروش و ایجاد رقابت بین آن‌ها فراهم شده و برای جلوگیری از انحصار در بازار خرده فروشی شرکت‌های توزیع فقط مالک و بهره بردار شبکه‌های توزیع برق باشند و از ورود به بازار خرده فروشی منع شوند.

در بخش مبادلات برق لازم است مدل بازار عمده فروشی فعلی را به مدل‌هایی با فضای رقابتی بالاتر سوق داد و سعی کرد که عمده معاملات از بازار‌های متمرکز به سمت بازار‌های غیرمتمرکز هدایت شوند.در رابطه با نهاد‌های نظارتی و مدیریتی از آنجایی که وزارت نیرو با داشتن مالکیت در بخش‌های مختلف از جمله شرکت‌های تولید یکی از ذی نفعان بازار برق است، لازم است بین وظیفه تصدی‌گری و تنظیم‌گری آن تفکیک ایجاد کرد، لذا بهبود تنظیم‌گری در حوزه برق و اخذ تمهیداتی برای استقلال بیشتر بهره بردار ضروری است.

لینک کوتاه : https://sadpress.ir/?p=10246

برچسب ها

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

رفتن به نوار ابزار