سدپرس؛ در فضای مدیریت منابع آب ایران، برخی موفقیتها صرفاً یک خبر هستند و برخی دیگر، نشانه یک روند. کسب رتبه برتر مهندسی رودخانه کشور از سوی سازمان آب و برق خوزستان برای نهمین سال پیاپی، از جنس خبرهای نوع دوم است؛ موفقیتی که اگرچه در ظاهر در قالب یک ارزیابی سالانه تعریف میشود، اما در باطن، از تداوم یک الگوی مدیریتی، انضباط اجرایی و بلوغ نهادی در یکی از پیچیدهترین عرصههای حکمرانی آب خبر میدهد.
اینکه یک دستگاه اجرایی در ارزیابی عملکرد سال ۱۴۰۴ شرکتهای آب منطقهای کشور، امتیاز کامل ۱۰۰ از ۱۰۰ را کسب کند، بهخودیخود اتفاق مهمی است؛ اما وقتی همین دستاورد برای نهمین سال متوالی تکرار میشود، دیگر نمیتوان آن را صرفاً یک موفقیت مقطعی یا حاصل عملکرد یک دوره مدیریتی دانست. تکرار در این سطح، معنایی روشن دارد: در خوزستان، مهندسی رودخانه از یک فعالیت روزمره اداری فراتر رفته و به یک ظرفیت نهادینهشده در ساختار سازمانی تبدیل شده است.
اهمیت این موضوع زمانی برجستهتر میشود که به ماهیت مهندسی رودخانه در استان خوزستان توجه کنیم. در استانی که رودخانهها فقط مجاری انتقال آب نیستند، بلکه بخشی از زیستبوم اجتماعی، اقتصادی، کشاورزی و امنیتی منطقه را شکل میدهند، مدیریت بستر و حریم رودخانهها یک مسئولیت صرفاً فنی نیست. اینجا مهندسی رودخانه با پیشگیری از سیلاب، حفاظت از سکونتگاهها و اراضی، صیانت از حقوق عمومی، مقابله با تصرفات، کاهش تعارضات محلی، تثبیت سواحل و حتی پایداری توسعه منطقهای گره خورده است. به بیان دیگر، هر تصمیم در این حوزه میتواند مستقیماً بر امنیت آبی، ایمنی زیرساختی و آرامش اجتماعی اثر بگذارد.
از همین زاویه، شاخصهایی که مبنای این ارزیابی قرار گرفتهاند نیز قابل تأملاند. تعیین حد بستر و حریم رودخانهها و تالابها، ساماندهی و تثبیت سواحل، اجرای رپرگذاری، ثبت اطلاعات در سامانههای کاداستر و سامیر، آزادسازی تصرفات، لایروبی، شناسایی سازههای تقاطعی فاقد آبگذری، مطالعات جامع پیشگیری و پایش سیلاب و صدور اسناد مالکیت بستر مجاری آبی، مجموعهای از اقدامات پراکنده و منفصل نیستند. این شاخصها در کنار هم، تصویری از یک نظام حکمرانی آب را نشان میدهند که باید همزمان در میدان اجرا، در عرصه حقوقی، در حوزه داده و اطلاعات، در سطح برنامهریزی و در بعد تأمین مالی، کارآمد و هماهنگ باشد.
مزیت خوزستان دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا میکند. این استان به دلیل موقعیت هیدرولوژیک، تعدد و اهمیت رودخانههای اصلی، وجود شبکههای گسترده آبی، حساسیت پاییندستها و سابقه رخدادهای سیلابی، از دشوارترین میدانهای مدیریت رودخانه در کشور برخوردار است. در چنین بستری، دستیابی به رتبه برتر و مهمتر از آن، حفظ این جایگاه در یک دوره ۹ ساله، به این معناست که سازمان آب و برق خوزستان توانسته میان پیچیدگیهای فنی، الزامات اجرایی، ملاحظات حقوقی و اقتضائات محلی، نوعی تعادل حرفهای برقرار کند.
شاید مهمترین پیام این موفقیت آن باشد که برتری در مهندسی رودخانه، بیش از آنکه محصول یک پروژه خاص یا یک اقدام نمایشی باشد، نتیجه انباشت تجربه، تداوم رویههای درست و شکلگیری همافزایی میان واحدهای تخصصی است. اشاره خبر به نقش معاونت حفاظت و بهرهبرداری از منابع آب، مدیریت مهندسی رودخانهها و سواحل، مدیریت لایروبی، امور آب مناطق، مدیریت فنی و مهندسی، مدیریت حقوقی، مدیریت هیدروژئوماتیک و مدلهای ریاضی و مدیریت قراردادها، بهخوبی نشان میدهد که این موفقیت نه حاصل عملکرد جزیرهای، بلکه برآمده از یک سازمان هماهنگ و چندلایه است.
با این حال، این خبر یک لایه مهمتر هم دارد؛ لایهای که از دل اظهارات مدیرکل دفتر توسعه نظامهای فنی، بهرهبرداری و دیسپاچینگ برقآبی آشکار میشود. تأکید بر ضرورت تأمین اعتبارات کافی و اتخاذ اقدامات حمایتی، یادآور این واقعیت است که حتی موفقترین الگوهای اجرایی نیز بدون پشتوانه پایدار مالی و سیاستی، در معرض فرسایش قرار میگیرند. مهندسی رودخانه حوزهای نیست که بتوان آن را با تصمیمات مقطعی، بودجههای ناپایدار یا نگاههای کوتاهمدت اداره کرد. این بخش، مستقیماً با پیشگیری از خسارت، کاهش ریسک، صیانت از منابع عمومی و مدیریت بحرانهای بالقوه پیوند دارد؛ بنابراین هر ریالی که در این حوزه هزینه میشود، باید در چارچوب سرمایهگذاری برای امنیت آبی و تابآوری سرزمینی دیده شود.
در این میان، آنچه موفقیت خوزستان را واجد ارزش ملی میکند، صرفاً کسب رتبه اول نیست؛ بلکه قابلیت تبدیل شدن این تجربه به یک مدل قابل مطالعه برای سایر مناطق کشور است.
وقتی استانی با این سطح از پیچیدگی، موفق میشود بهصورت مستمر در صدر ارزیابیهای ملی باقی بماند، پرسش اصلی فقط این نیست که چه امتیازی گرفته، بلکه این است که چه سازوکارهایی این تداوم را ممکن کردهاند. پاسخ به این پرسش، میتواند برای آینده مدیریت رودخانهها در کشور، ارزش راهبردی داشته باشد.
نهایتاً باید گفت خبر صدرنشینی ۹ ساله سازمان آب و برق خوزستان در مهندسی رودخانه، تنها روایت یک موفقیت سازمانی نیست؛ بلکه نشانهای از آن است که در یکی از دشوارترین حوزههای مدیریت منابع آب، میتوان با اتکا به انسجام نهادی، پیوستگی عملیاتی، دادهمحوری و همافزایی بینبخشی، عملکردی پایدار و ممتاز ساخت. این دستاورد برای خوزستان، فقط یک رتبه نیست؛ یک پیام روشن است: مزیتهای نهادی، اگر درست ساخته شوند، میتوانند از دل پیچیدهترین چالشها، ثبات و برتری خلق کنند.
حسن کریمی ، سردبیر پایگاه خبری سدپرس
