سدپرس _ سرویس گفتگو _ دکتر حمیدرضا خدابخشی ؛تغییرات اقلیمی، افت بارشها و تطورات هیدرولوژیک، نقش تعیینکنندهای در بحران منابع آب ایران ایفا کردهاند. مطالعات آماری نشان میدهد که ایران طی سالهای اخیر با خشکسالیهای متوالی و بیسابقه مواجه شده است؛ وضعیتی که هم ناشی از تغییر اقلیم جهانی و هم از خطاهای انسانی و مدیریتی آب است.
طبق دادههای سازمان هواشناسی کشور، طی دهه گذشته متوسط بارشهای سالانه در ایران نزدیک به ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش داشته است. تا دهم مهرماه ۱۴۰۴، حجم بارشها نسبت به میانگین بلندمدت بیش از ۲۳ درصد کمتر ثبت شده و در سال آبی گذشته نیز افتی بالای ۲۰ درصد گزارش شده است. این کاهش بارندگی، همراه با گرمای بیسابقه و خشکسالیهای شدید، منابع آب کشور را بیش از پیش با چالش مواجه ساخته است.
شاخصهای هیدرولوژیک نیز تحت تأثیر این تحولات کاهشی قرار گرفتهاند. بر اساس گزارشهای رسمی، متوسط حجم ذخیره آب سدهای کشور طی یک سال گذشته بیش از ۲۰ درصد افت داشته و تنها ۴۶ درصد ظرفیت مخازن سدها پر شده است؛ عددی که در تاریخ تأمین آب کشور کمسابقه است. همچنین دمای متوسط ایران طی هر دهه حدود ۰.۴ تا ۰.۵ درجه سانتیگراد افزایش یافته و این روند، دو برابر رشد میانگین جهانی دما قلمداد میشود؛ در برخی مناطق، افزایش نقطهای دما تا ۱.۵ درجه سانتیگراد ثبت شده است.
این گرمایش و کاهش بارش نه تنها حجم آب قابل استحصال را کاهش داده، بلکه موجب رشد نرخ تبخیر، کاهش پوشش برفی ارتفاعات و افزایش خشکسالیها شده است. پیشبینیها حاکی از کاهش تا ۲۵ درصدی بارشها تا سال ۲۰۵۰ است؛ موضوعی که مدیریت آینده منابع آب ایران را دشوارتر میسازد.
دکتر حمیدرضا خدابخشی، پژوهشگر و کارشناس صنعت آب و برق، در گفتگو با سدپرس تأکید کرد: «کاهش تعداد بارشها در کنار افزایش حجم بارشها در زمانهای کوتاه، موجب بروز همزمان سیل و خشکسالی در ایران شده است؛ بارشها کمتر، اما در فاصلهای کوتاه و شدید رخ میدهد. این پدیده باعث تشدید سیلاب و در عین حال تداوم کمآبی در گستره کشور شده است.»
در جمعبندی، دادههای آماری و تحلیلهای اقلیمی بیانگر آن است که شتاب کاهش بارش، افزایش دمای هوا و رشد نرخ تبخیر، مهمترین عوامل طبیعی برهم خوردن توازن منابع آبی ایران طی سالهای اخیر بودهاند؛ ولی مهمتر از تمام اینها موضوع عدم تطبیق حکمرانی آب کشور با شرایط اقلیمی که تحت عنوان سازگاری و تاب آوری است مطرح است که نه تنها تلاشی برای انطباق با تغییرات اقلیمی و کاهش بارش ها نشده بلکه تکیه هر چه بیشتر بر استفاده از منابع آب و خاک برای برقراری امنیت غذایی و فشار برای ایجاد شغل در بخش کشاورزی خطاهای بزرگ مدیریتی و انسانی بوده که به بدتر شدن اوضاع انجامیده است و میتوان گفت که آنچه اکنون مشکل ساز است نه تنها تغییرات اقلیمی. بلکه بدتر از آن وضعیت حکمرانی سیاسی-اقتصادی کشور بوده که نتیجه آن در حکمرانی آب بروز کرده و منابع آبی کشور را دچار تنش های شدید و در خیلی از نقاط به ورشکستگی آبی رسانده است.
و اگر مدیریت صحیح و علمی بر آن حاکم نشود، چشمانداز آینده منابع آب کشور را با چالشی جدی مواجه خواهد کرد.
🔜 ادامه دارد…
در بخش سوم: راهکارهای نجات 💧
از اصلاح حکمرانی تا فناوریهای هوشمند؛ چگونه میتوان بحران آب ایران را مدیریت کرد؟ گفتگو با دکتر خدابخشی ادامه دارد.
نابود کردن کوهها توسط قرارگاه خاتم سپاه در فلات مرکزی سرزمین ایران در شازند بلندترین نقطه جغرافیایی شمال شرقی سیاره زمین باعث افزایش سرعت باد و خشکسالی و همچنین زلزله خواهد شد .